Leak Light

Een lampje voor in de saxofoon

• Aan elke zijde van de buis zit tussen de twee electroden een stukje gloeidraad (zie rode kleur in figuur hieronder) en dat warmt het gas ook een beetje op
• Omdat de starter sluiting maakt en de stroom loopt door de gloeidraden van de TL daalt de stroom over de starter en koelt hij af.
• Na een seconde of zo verbreekt de starter de sluiting en neemt de stroom door de kring snel af.
• De smoorspoel wekt een inductiespanning op die de (voorverwarmde) buis doet ontsteken.
• Nu gaat er stroom lopen in de kring die gevormd wordt door de smoorspoel en het gas in de TL. Hierdoor zakt de spanning over de starter en zal deze niet nogmaals meer gaan "starten" zo lang de TL brandt.

In een oude looplamp zit geen spoel, maar in de plaats daarvan gebruikt men een 5 meter lange aansluitdraad met daarin een weerstandkabel. Daarom mag je zo´n draad ook nooit vervangen door een ander netsnoer als de draad per ongeluk beschadigd zou raken.

• Een looplamp met een kleine TL lamp (een enkele) en electronische schakeling. Bij de Karwei lamp staat dit duidelijk aan de buitenkant.
• Een paar stukken krimpkous om de electrische draden veilig weg te werken (Electronica Winkel)
• Kleine weerstand van 10 of twee van 20 Ohm (50 cent in een electronica winkel)
• Beetje zwarte isolatietape
• Lijm voor plastic
• Soldeerbout, soldeer en liefst desoldeer strip of pompje.
  
• Een kniptang,
• schroevendraaiertje
• Hobbymesje
  
• Geduld..

Aan de slag

Demonteer de lamp

Je begint met het demonteren van de lichtbuis. In het handvat en de dop (met de haak) zitten kleine plastic borgpennetjes die de doppen op hun plaats houden. Als je de pennetjes verwijdert dan kun je de buis loshalen van het handvat. In het handvat zit de electronica.

Als je de plastic split pennen uit de dop en het handvat weghaalt, en je haalt de componenten van elkaar dan ziet het er zo uit:

De twee draden van de lamp die naar de resonantie condensator lopen gaan we er weghalen. Reden is zoals gezegd dat we een simpele aansluiting van twee draden naar de TL willen en geen kabel van 2 meter met 4 aders. Kijk op de print goed welke twee draden uitluitend met een condensator zijn verbonden en welke twee aansluitingen straks gebruikt moeten worden om de lamp aan te sluiten.

Hier zie je het bordje waarom de electronica is gemonteerd. Het bordje ziet er redelijk uit voor zo´n goedkoop apparaat. Voor grotere TL armaturen is de electronica een stuk meer uitgebreid. Links is goed te zien hoe het netsnoer middels een trekontlasting is vastgezet, en je ziet de twee draden dia aan de print zijde zijn vastgesoldeerd op het board. Rechts zie je de 4 witte draden waarmee de TL buis is verbonden met de print.

Het vinden van de resonantie condensator

De in dit geval groene condensator is de resonantie condensator. Denk eraan dat de kleur ook rustig anders kan zijn, condensatoren komen in ongeveer ieder kleurcombinati voor. Als je nit helemaal zeker bent of het een condensator is dan kun je meestal op de print nog wel tekst vinden. Op de print staat hier C7. Als je vervolgens op de onderkant van de board kijkt aan de soldeerzijde dan kun je checken of C7 inderdaad alleen maar verbonden is met twee tegenoverliggende polen van de lamp. In dit geval klopt dat (natuurlijk).

Op mijn print zit de resonantie condensator aan de rand en zie je duidelijk dat twee van de printaansluitingen naar de condensator lopen en dat de condensator voor de rest nergens op het bordje mee verbonden is. In het schema hieronder zijn het draden op punt 3 en 4 die we volledig verwijderen van de lamp en de print. Gebruik hiervoor bij voorkeur een desoldeerpomp of anders soldeer litze.

Markeer nu de overige aansluiting zodat je straks de soldeerpunten 1 t/m 4 goed kan terugvinden en desoldeer daarna ook de soldeerpunten 1 en 2 en haal de witte draden er uit.

Draai de trekontlasting los en desoldeer ook de netsnoer aansluiting. Haal de print nu helemaal los, en haal ook het handvat van het netsnoer.

Netsnoer opknippen in twee delen

Nu knip je de netkabel ergens in het midden door zodat de electronica straks minstens twee meter wegzit van de lamp. Anders kunnen we dat ding tenslotte niet lakker in de sax hangen. Het stuk met de steker eraan pak je als eerste. Schuif het handvat er eerst overheen en soldeer daarna het netsnoer weer aan de print (CHECK: de netzijde met de Steker gebruiken). Zet de trekontlasting ook weer goed vast, deze zorgt ervoor dat als je een keer te hard trekt aan de lamp dat de draad niet losschiet en kortsluiting maakt. Denk erom, als je het handvat niet eerst over het netsnoer schuift kun je dit later niet meer doen!!!

Bereid de dop ook alvast voor: Dit betekent dat je de haak van de dop moet verwijderen (knippen) en als er nu geen gat in de dop zit moet je dit even maken met een priem of een boortje dat net zo dik is als de draad.

Nu kun je de spullen eigenljk het beste even op een rijtje zetten, letterlijk wel te verstaan, dan zie je direkt wat je aan het doen bent.

Aanpassen van de Print

We gaan de resonantiecondensator wel gebruiken (want anders werkt de lamp niet), maar ik wil maar twee draden naar de TL laten lopen straks als de lamp af is. De weerstand van de gloeidraad tussen de twee electroden aan elke kant van de lamp is ca. 10 Ohm (koud). Het schema van wat we willen gaan doen staat hier onder.

Deze electroden worden gebruikt om de lamp op te warmen als deze koud is, maar da´s voor onze toepassing niet echt nodig. Wel moeten we de electronica voor de gek houden en dezelfde weerstand teruggeven, en daarom sluiten we de condensator aan tussen de twee overgebleven draden naar de TL buis maar nemen wel een weerstand van 10 a 20 Ohm op in serie met de condensator (om die twee gloeidraden te simuleren). In het schema hierboven betekent dat we punt 1 met punt 4 verbinden met een stukje draad en dat we tussen punt 2 en 3 een weerstand van 10 Ohm solderen.

NOTE: Ik ben er door duurgebruik achter gekomen dat de lamp het beste werkt als er twee weerstanden van 20 Ohm parallel worden aangesloten. Let dus niet op de waarde van de weestand in de foto (die is sowieso fout), maar gebruik liefst twee weerstanden van 20 Ohm in parallel.

De voordelen van deze aansluiting zijn dus dat we de verbinding tussen electronica en lamp eenvoudig kunnen verlengen met de helft van het netsnoer. Nadelen zijn:

• Er wordt met deze schakeling dus niet meer voorgegloeid bij het opstarten. Dit zou bij koude situaties ertoe kunnen leiden dat de lamp slecht start. Dit is niet te verwachten omdat we de lamp op huiskamertemperatuur gaan gebruiken voor onze sax.
• De weerstand die we gaan monteren om de weerstand van de gloeidraden te simuleren zou te warm kunnen worden.
• Ondermeer omdat we de weerstand van de gloeidraden koud hebben gemeten. Zodra een gloeidraad warm wordt neemt de weerstand toe. Het kan dus best wezen dat we een hogere waarde zouden moeten gebruiken. Maar gezien de korte periode dat de lamp wordt gegloeid denk ik dat de weerstand nauwelijks een rol gaat spelen.

(Het is de vraag of de weerstand zelfs echt nodig is, maar aangezien er hoogfrequente spanning wordt gebruikt zals de condensator waarschijnlijk een beetje geleiden. Er blijft dus een beetje stroom lopen en daar zou de weerstand warm van kunnen worden. Ik heb na een tijdje branden gekeken en de weerstand werd niet erg warm).

Handvat en Dop met electronica erin afwerken

Begin met het stuk netsnoer waar de steker aanzit en schuif het handvat over het afgeknipte uiteinde. Maak de trekontlasting los genoeg om het netsnoer er gemakkelijk doorheen te trekken. Haal een stukje van de zwarte mantel weg (kijk uit dat je de binnenste bruine en blauwe draad niet beschadigd) en haal daarna ca. 2 mm van de blauwe en bruine isolatie af. Soldeer de blauwe en bruine draad weer aan de print en zet het netsnoer vast met de trekontlasting.

Pak nu het andere deel van de kabel, schuif er de dop overheen (soms moet je een gat in de top van de dop maken met een mes (of boortje) en monteer deze draad dan op de twee aansluitingen ( 1 en 2) waar origineel de TL op vastzat. Soldeer een draadje van de ene kant van de condensator naar 1 van de aansluitingen en zet een weerstand van 10 Ohm tussen de andere kant van de condensator en de 2e aansluiting van de lamp.
Overigens heb ik een knoop gelegd in de draad aan de binnenkant van de dop. Zo kan de constructie er beter tegen als er eens aan de draad wordt getrokken,

Met enig knutselen kun je nu de dop weer op het handvat krijgen (ik wikkel er een aantal wikkelingen van zwarte isolatietape omheen). Als het goed is heb je nu 5 meter draad met in het midden een knobbel met electronica. Nu moet je het draad aan de lampzijde nog solderen.

Lamp Monteren

We gaan de lamp monteren op het stuk netsnoer wat we zojuist aan de lampzijde an de print hebben gesoldeerd. Op de foto hironder blijft goed zichtbaar dat ik de lange witte aansluitdraad aan de TL lamp heb laten zitten. Dit is omdat deze witte draden steviger zijn dan de aders die in het netsnoer worden gebruikt, en ze kunnen ook beter tegen warmte. Kortom, laten zitten die draad en soldeer hem net als ik gedaan heb aan een van de draden (de bruine hier). Wat je ook goed kan zien is dat ik van tevoren wat krimpkous over de witte ader heb geschoven. Dus kunnen we na het solderen de las dubbel isoleren met krimpkous.

NOTE: Even over krimpkous. Als je het niet kent, het is een tube die bij verhitting gaat krimpen. De krimpfactor is van tevoren bepaald, de meeste krimp tubes krimpen in dee verhouding van 1:2 of 1:3. De kous kan dus best goed tegen de warmte, en om lekker strak te krimpen heb je Ofwel een dijk van een haarfohn nodig of een verstripper. Ik heb mensen zien werken met aanstekers en zo, maar dat gaat meestal NIET vliegen.

Hetzelfde had ik overigens ook gedaan met de blauwe draad die ik heb gesoldeerd aan een van de connectors aan de korte zijde van de lamp.

Vervolgens moet je hetzelfde ook doen aan het uiteinde van de TL buis. Probeer de aansluitdraden en de connectors met krimpkous te isoleren. Hoe beter de stroomaansluitingen zijn geisoleerd, des te veiliger wordt de lamp straks.Wat je ook kan zien is dat ik bewust de bruine draad wat korter heb gehouden dan de blauwe, hierdoor kan de bruine draad ook als de isolatie per ongeluk niet zou werken minder gemakkelijk in contact komen met de aansluitingen wara de blauwe draad me verbonden is.

Isoleren met Krimpkous

Nu de lamp weer is aangesloten gaan we hem testen. Doe dit voorzichtig, handen en gereedschap weg en test de lamp kort door de steker in het stopcontact te steken. Als hij gaat branden binnen een seconde of twee dan is hij goed. Zo niet, ga dan dit verhaal nog eens na want dan is er waarschijnlijk iets mis.

Aan het uiteinde kun je de krimpkous dichtkrijgen door tijdes het verwarmen met een lange telefoontang de krimpkous dicht te knijpen. Als hij warm genoeg is blijft de boel lekker plakken en hebben we deze kant van de buis ook dicht.

En zo ziet het eindresultaat er uit.

Testen

Nu zijn we klaar om de lamp te testen. Als er netjes gewerkt is dan kan de steker in het stopcontact. De lamp moet direct op halve kracht gaan branden en binnen 1 a 2 seconden volledig ontsteken. Gebeurt dat niet, dan is er waarschijnlijk toch een fout gemaakt.

als je de schakeling verdenkt, dan kun je met een multimeter de zaak nog even nagaan (je zult dan wel die kobbel weer even uit elkaar moeten halen, want we gaan meten op de print. In ieder geval is het overigens goed om toch even te mete of je bij benadering dezelfde waardes meet als ik, dus als het kan doe dan deze metingen toch maar.

Monteer de klemmen van de meter op depunten 1 en 2 en zet de multimeter op wisselstroom. Als de lamp aangaat dan staat er zeer kort ca. 130 Volt op 45 kHz op deze punten. (Het kan zijn dat je meter dit soort waarden voor wisselstroom niet prettig vindt, maar veel kwaad kan het niet.) Als de lamp correct ontsteeks dan kan het zijn dat deze ontsteek piek niet wordt waardgenomen door de meter.

Want als de lamp randt dan zakt de meter terug naar ca. 23.8 Volt AC (wisselstroom). Als je de meter overigens op gelijkstroom zet dan verschijnt er ook een waarde, maar deze moet niet ver boven de 1.5 Volt DC uitkomen. Het beste laat je de lamp een tijdje branden en dan mete of deze waardes niet enorm gaan verschuiven.

Het kan zijn dat de instellingen van de lamp verlopen, bij mij gebeurde dat ook met een test exemplaar en deze wilde na een dag niet meer goed starten. Waarschijnlijk is de TL lamp ergens tegenaan gestoten of is door de hitte van het krimpen er iets lek geraakt. In ieder geval was het voldoende om een nieuw buisje (2.35 euro) te monteren en alles deed het weer. Daarna ben ik wel voorzichtiger geworden met het aanleggen van krimpkous.

Veiligheid

Is het bouwen van zo´n lamp nou veilig? Als je dit voor jezelf niet weet, omdat je nog nooit hebt gesoldeerd, geen idee hebt van electrische veiligheid etc. ga dan aub niet aan dit project beginnen. In ieder geval moet je nauwkeurig solderen, blanke draden kort afknippen, en zoveel mogelijk alle electrische verbindingen dubbel isoleren met krimpkous.

En is hij veilig in gebruik? Als je nauwkeurig hebt gewerkt, geen blanke draden hebt laten zitten etc. Dan is het resultaat redelijk veilig, hoewel je altijd bedacht moet blijven op draadbreuken etc. De looplamp was dubbel geisoleerd, maar dat is ons zelfbouw project niet, en we hangen hem ook nog eens in een metalen sax. Kijk de draden daarom in ieder gavel regelmatig na op breuken, knikjes etc, speciaal die ene draad die langs de buis loopt.

Aan de andere kant ook geen reden tot paniek, je ziet dagelijks tientallen metalen schemerlampjes en kroonluchters met een metalen buis waardoor dun en oud electriciteitsdraad loopt, en deze lampen zijn nog niet geaard. Als je ziet dat we zulke lampen zonder nadenken aanpakken en aanraken dan is deze leak-light waarschijnlijk een stuk minder gevaarlijk.

Om extra zekerheid in te bouwen kun je het beste de lamp pas oppakken en in het instrument stoppen als hij volop brandt. Bedenk nl. dat voor het ontsteken van de TL een hoge spanning wordt aangelegd, veel hoger dan de spanning die over de lamp staat als deze al brandt. De spanning over de lamp is ca. 25 Volt als deze in bedrijf is, en dat is veel minder kwalijk dan ten tijde van de ontsteking als de spanning gemakkelijk een 200 honderd Volt kan bedragen.

Gebruik de lamp ALLEEN voor je sax en doe de lamp uit als je hem niet gebruikt voor je sax. En trek niet te hard als de lamp blijft klemmen in de sax, en trek de steker er uit.

Links

• Hier staat nog veel beter beschreven hoe een TL buis werkt
• Uitleg over een voorschakelapparaat

version 1.0
© Maarten&Annemarie, 2001-2008
Laatste Update: 25-Dec-2009 ; Change Historie